Denk aan het internationaal befaamde Mauritshuis, het eveneens internationaal gewaardeerde Gemeentemuseum, de unieke Koninklijke Schouwburg met het landelijk bekende Nationale Toneel, het veelbezochte Panorama Mesdag, of het overal ter wereld gevraagde Nederlands Dans Theater. Den Haag kent gevestigde evenementen als het Holland Dance Festival, toonaangevende jazzfestivals, musicals in het Circustheater, de Tong Tong Fair (voorheen Pasar Malam Besar), hoog aangeschreven literaire festivals als Writers Unlimited (voorheen Winternachten), het multidisciplinaireTodaysArt Festival en het muziek-literatuurfestival Crossing Border. Ook heeft Den Haag sinds het vroege begin een internationaal succesvolle popscene. Naast deze gevestigde culturele infrastructuur herbergt Den Haag ook een actieve en broeiende undergroundscene.

Het fundament is er dus voor Culturele Hoofdstad. De kandidatuur van Den Haag maakt de visie en energie los om op dat fundament voort te bouwen. De kandidatuur zal de ‘onzichtbare’ rijkdom voor iedereen zichtbaar maken. Het zal de springplank zijn om het culturele leven naar een nog hoger plan te tillen, de underground te versterken en internationale uitwisseling bij culturele instellingen en kunstenaars te bevorderen.

Internationale stad, Stad van Vrede en Recht

Den Haag is wereldwijd gekend als internationale Stad van Vrede en Recht. Ruim 14.000 medewerkers verdeeld over 131 internationale instellingen en organisaties werken in het Haagse aan wereldvrede. Door de aanwezigheid van internationale rechtsorganisaties rondom het Vredespaleis en het Internationale Strafhof is Den Haag bijna dagelijks wereldnieuws. Het Joegoslavië Tribunaal, Eurojust en Europol, de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW), het zijn slechts voorbeelden van de vele internationale organisaties die Den Haag huisvest. Dit profiel van Stad van Vrede en Recht wordt aangevuld en versterkt door de kandidatuur van Den Haag om in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden. Want waar internationale conflicten op vreedzame en rechtvaardige wijze in Den Haag worden beslecht, zo dragen kunst en cultuur met hun ontvankelijkheid voor alles wat anders is bij aan het voorkomen van tegenstellingen die kunnen ontaarden in onrecht.

Naast deze positie als Stad van Vrede en Recht is Den Haag internationaal bekend als regeringscentrum van Nederland, residentie van het Koninklijk huis en als ambassadestad. Het beeld van Den Haag is onlosmakelijk verbonden met het Binnenhof, Paleis Noordeinde, Paleis Huis ten Bosch en met de gebouwen van de buitenlandse ambassades. En ook de inwoners weerspiegelen de hele wereld: de Haagse bevolking is opgebouwd uit maarliefst 144 verschillende nationaliteiten.

Stad zonder muren

Den Haag heeft in zijn geschiedenis nooit stadsmuren gebouwd. Den Haag is dus letterlijk een stad zonder muren. Op filosofen, politieke vrijdenkers en kunstenaars oefent Den Haag als open en neutrale stad al eeuwen lang grote aantrekkingskracht uit. Van dichter Constantijn Huygens tot componist Wolfgang Amadeus Mozart tot filosoof René Descartes tot choreograaf Jiří Kylián, zij streken (tijdelijk) in Den Haag neer om in een ‘open stad’, hun werk te doen. Ook nu, in de 21e eeuw, ervaren denkers en kunstenaars Den Haag als een vrijplaats, het klimaat in Den Haag is open, en kunstenaars voelen zich niet geweerd of in hokjes geplaatst. Ze krijgen hier in de luwte optimaal de kans om tot bloei te komen.

Deze bijzondere ontstaansgeschiedenis is onderdeel van het culturele DNA van de stad en heeft Den Haag haar bijzondere imago bezorgd: culturele rijkdom en een buitengewoon vruchtbaar cultureel klimaat.

Daarnaast spelen kunst en cultuur een belangrijke rol in de openbare ruimte: ze bevorderen de leefbaarheid van een stad en creëren een gevoel van veiligheid. Niet in de laatste plaats draagt de aanwezigheid van kunst en cultuur in een stad bij aan een vibrerend economisch klimaat.

De kandidatuur en het worden van Culturele Hoofdstad van Europa maken een stad en haar inwoners bewust van deze belangen en verhogen de cultuurparticipatie door de lokale bevolking. Dit blijkt uit diverse onderzoeken en evaluaties.

In Liverpool (Culturele Hoofdstad in 2008) was bijvoorbeeld al vanaf 2006 jaarlijks een stijging van tien procent te zien. Ook de kandidatuur op zichzelf, de ‘race’ tussen de verschillende kandidaat-steden, helpt deze doelstelling verwezenlijken.

Den Haag (internationaal) op de kaart

Het verwerven van de prestigieuze titel Culturele Hoofdstad van Europa bevestigt en vergroot de culturele prominentie van de stad in Nederland, Europa en ver daarbuiten. Het is een uitgelezen manier om het prestige van onze stad te vergroten. Wat bekend en gewaardeerd is van Den Haag wordt bevestigd en versterkt. Wat nog onbekend is, wordt ontdekt en bekend. Ook wordt een internationale dialoog aangegaan en vinden internationale uitwisselingen plaats. Dit maakt de stad interessanter voor bezoekers uit binnen- en buitenland en ook als vestigingsplaats voor kunstenaars, culturele instellingen en ook internationaal bedrijfsleven. Want waar energie, levendigheid en creativiteit heersen, willen bedrijven en kunstenaars zijn.  

Economie en stedenbouwkundige ontwikkeling

De financiële opbrengsten van een Culturele Hoofdstad zijn substantieel. Elke geïnvesteerde euro levert gemiddeld twee euro op, maar dit rendement kan oplopen tot wel tien euro. Die winst beperkt zich niet tot alleen het jaar dat de stad Culturele Hoofdstad is. Steden die zich zo op de kaart hebben gezet, genieten ook daarna van een voortdurende populariteit als toeristische trekpleister. De opbrengst daarvan valt niet slechts de culturele sector of de evenementenbranche ten deel. Ook de lokale economie, zoals horeca, midden- en kleinbedrijf, en hotelbranche profiteren. Uiteindelijk komt dit ook indirect de werkgelegenheid in de stad ten goede.

Laat de feiten voor zich spreken. Liverpool (Culturele Hoofdstad 2008) trok dat jaar 9.7 miljoen extra bezoekers. Deze extra bezoekers waren samen goed voor een totale extra omzet van 753.8 miljoen pond. Glasgow (Culturele Hoofdstad 1990) maakte sindsdien een sterke groei van het aantal conferenties en congressen mee. In Essen (2010) en Marseille (2013) resulteerden de uitverkiezingen in belangrijke impulsen voor herontwikkeling van verpauperde stadswijken en in onbruik geraakte stedelijke gebieden.

Meer nationale en internationale samenwerking

Stedelijke ontwikkeling kan niet (meer) los worden gezien van een samenwerking met de regio. Den Haag werkt samen in Haaglanden-verband en sinds 2008 ook steeds meer in het kader van de Metropoolregio Rotterdam - Den Haag, niet alleen op het gebied van cultuur, maar ook op allerlei andere terreinen. Er zijn inmiddels met zowel de regiogemeenten (inclusief Leiden) als met Rotterdam convenanten afgesloten, waarmee de kandidatuur van Den Haag als Europese Culturele Hoofdstad wordt ondersteund.

Den Haag onderzoekt ook de mogelijkheden om een samenwerking met Malta aan te gaan, de andere Culturele Hoofdstad van Europa in 2018.

Leerlingen, zo blijkt, leren door deelname aan kunst en cultuur niet alleen creatief denken en handelen, maar ook open te staan voor de ander. Het maakt hen mondig en leert hen omgaan met oordeel en vooroordeel. Den Haag 2018 streeft er naar dat elk kind in aanraking komt met kunst en cultuur.

Het ontwikkelen van creativiteit

Den Haag investeert de komende jaren in nieuwe samenwerkingen en initiatieven in de ontwikkeling van creativiteit. Den Haag wil de nog onzichtbare culturele rijkdom, dat wat broeit en gist in de onderlaag, naar boven halen. Voor iedereen die in de stad woont is het mogelijk om actief deel te nemen aan cultuur, ongeacht in welke wijk je woont en welke economische achtergrond je hebt.

Stimuleren van bewonersparticipatie

Den Haag herbergt 144 verschillende nationaliteiten. Door middel van kunst en cultuur wil Den Haag 2018 dit zichtbaar maken in de stad. Met hulp van cultuurankers, wijkorganisaties, amateurkunst en individuele initiatieven coacht en begeleidt ze de creatieve potentie. Ze enthousiasmeert en stimuleert haar bewoners om actief deel te nemen aan cultuur.

Internationale uitwisselingsprojecten aanmoedigen

Den Haag moedigt internationale uitwisselingsprojecten aan; ze inspireren om letterlijk over grenzen te kijken en om grenzeloos te denken. Den Haag wil dat er bruggen ontstaan tussen de culturen en wil dit verder uitbouwen, niet alleen in eigen stad, maar ook internationaal.

Samenwerking tussen culturele instellingen en het bedrijfsleven

Een stad met een hoogwaardig cultureel aanbod heeft een positieve invloed op het imago in binnen- en buitenland. Hiermee creëer je een optimaal vestigingsklimaat en bevorder je het aantal bezoekers van buitenaf. Een gevarieerd kunstaanbod maakt de stad ook aantrekkelijker voor bedrijven en hun medewerkers. Den Haag betrekt het bedrijfsleven bij de kandidatuur, en dus ook bij de ontwikkeling van kunst en cultuur. Dat reikt verder dan de vraag om financiering, het streven is een nauwe samenwerking tussen culturele instellingen, bedrijven en gemeente.

Creatieve stadsontwikkeling

Den Haag gebruikt de kandidatuur voor Culturele Hoofdstad van Europa als springplank voor duurzame stadsontwikkeling en investeert de komende jaren in de stad als podium voor kunst en cultuur. In grootschalige projecten, maar ook op fijnschaliger locaties waar kunst en cultuur tot bloei kan komen.

• Den Haag heeft een sterk cultureel fundament met cultuur van naam en faam en een levendige undergroundscene. De culturele infrastructuur is er dus al. De kandidatuur is de motor om het culturele leven naar een nog hoger plan tillen, de underground te versterken en internationale uitwisseling bij de culturele instellingen en kunstenaars te bevorderen.

• Den Haag is een stad met internationale allure. Door de aanwezigheid van internationale rechtsorganisaties als het Vredespaleis en het Internationale Strafhof is Den Haag wereldwijd gekend als Stad van Vrede en Recht.

 Waarom Den Haag ‘Stad zonder muren’?

• Den Haag heeft in zijn geschiedenis nooit stadsmuren gebouwd, mede daardoor oefent Den Haag als open en neutrale stad al eeuwen lang grote aantrekkingskracht uit op filosofen, politieke vrijdenkers en kunstenaars. Zij kunnen hier in de luwte hun ideeën ontwikkelen. Deze geschiedenis heeft Den Haag haar bijzondere imago bezorgd: culturele rijkdom en een buitengewoon vruchtbaar cultureel klimaat.

Waarom wil Den Haag Culturele Hoofdstad van Europa worden?

• Den Haag streeft er naar dat elk kind in aanraking komt met kunst en cultuur. De kandidatuur is een middel om cultuureducatie nu al hoger op de agenda te zetten. Het deltaplan Cultuureducatie, waar Den Haag momenteel in dialoog met culturele instellingen, scholen en overheid aan werkt, is een plan om dit te bewerkstelligen.
• Door het voor iedereen in de stad mogelijk te maken om actief deel te nemen aan cultuur haalt Den Haag de nog onzichtbare culturele rijkdom in de stad naar boven.
• Door middel van kunst en cultuur maakt Den Haag 2018 de 144 verschillende nationaliteiten zichtbaar in de stad. Met hulp van cultuurankers, wijkorganisaties, amateurkunst en individuele initiatieven coacht en begeleidt ze de creatieve potentie en stimuleert ze haar bewoners om actief deel te nemen aan cultuur.
• De kandidatuur zorgt voor meer internationale uitwisselingsprojecten. Zo ontstaan er bruggen tussen de culturen, niet alleen lokaal of nationaal, maar ook internationaal.
• Den Haag betrekt het bedrijfsleven bij de kandidatuur en streeft naar een nauwe samenwerking tussen culturele instellingen, bedrijven en gemeente.
• Den Haag gebruikt de kandidatuur voor Culturele Hoofdstad van Europa als springplank voor duurzame stadsontwikkeling en investeert de komende jaren in de stad als podium voor kunst en cultuur.

Wat levert het de inwoners van Den Haag op?

• Den Haag wil met de kandidatuur bereiken dat alle inwoners van Den Haag actief en passief kunnen deelnemen aan kunst en cultuur. Den Haag vindt kunst en cultuur van fundamenteel belang voor de ontplooiing van het individu en de samenleving. Iedereen in de stad profiteert van een bloeiend cultureel klimaat. 
  

Wat levert de titel Culturele Hoofdstad van Europa in economisch opzicht op?

• Een cultureel bloeiende stad is een economisch interessante stad. De titel Culturele Hoofdstad van Europa maakt een stad aantrekkelijker voor bezoekers uit binnen- en buitenland. Ook maakt het een stad aantrekkelijker als vestiging- en broedplaats voor kunstenaars, culturele instellingen en het (internationale) bedrijfsleven.
• Alle investeringen worden dubbel en dwars terugverdiend. Elke in een Culturele Hoofdstad geïnvesteerde euro levert gemiddeld twee euro op, maar dit rendement kan oplopen tot wel tien euro.
• De kandidatuur is een katalysator voor nieuwe impulsen in de stedenbouwkundige en culturele infrastructuur.

Doet de regio ook mee?

• Er zijn met zowel de regiogemeenten als met Rotterdam en Leiden convenanten afgesloten, waarmee de kandidatuur van Den Haag als Europese Culturele Hoofdstad wordt ondersteund. De Culturele Hoofdstad biedt een impuls om de samenwerking te versterken.

Het zet de Haagse kracht, passies en potentie op het gebied van kunst en cultuur volop in de schijnwerpers. Alle Nederlandse kandidaatsteden moeten het bidbook in het najaar van 2012 inleveren.

De kandidaten

De Europese Unie telt veel lidstaten. Daarom zijn ieder jaar twee landen gastheer van een Culturele Hoofdstad. In 2018 is de eer aan Malta en een Nederlandse stad. Naast Den Haag stellen ook Utrecht, Maastricht, Leeuwarden namens Friesland en Eindhoven namens Brabant zich kandidaat.

Nederland presenteerde twee keer eerder vol trots een Culturele Hoofdstad van Europa. In 1987 was dat Amsterdam en in 2001 Rotterdam.

De ontwikkelingsfase

Onze focus ligt bij de duurzame ontwikkeling van Den Haag als Culturele Hoofdstad van Europa. We streven naar een blijvend effect. In de komende jaren leggen we het fundament. Met kunstenaars, culturele instellingen en culturele broedplaatsen bouwen we aan toekomstvisioenen. We stimuleren inspirerende internationale uitwisselingsprojecten. We gaan aan de slag met de inwoners van Den Haag, we coachen hun creativiteit, en we zorgen ervoor dat alle jongeren in contact komen met kunst en cultuur. We betrekken het bedrijfsleven bij de plannen. We benutten alle mogelijkheden van Den Haag als internationale stad, als culturele stad.

Het programma

De titel Culturele Hoofdstad van Europa bekroont een uitzonderlijk cultureel jaar. Het vraagt om een indrukwekkend, eenmalig programma, speciaal ontwikkeld voor het jaar 2018. Europa staat centraal, maar de kandidaatsteden gaan natuurlijk wel uit van hun eigen bijzondere karakter.

Den Haag werkt aan een permanente en prominente plek voor kunst en cultuur, met als hoogtepunt het jaar 2018. Dan is de stad het internationale podium dat het fundamentele belang van kunst en cultuur bewijst op alle niveaus, voor iedere samenleving. Den Haag zal in 2018 zijn weerga niet kennen.

De planning

2011 - 2012 - Uitwerking ideeën, plannen en processen voor het bidbook

Zomer 2012 - Presentatie van een concept bidbook aan bestuur en gemeente

Najaar 2012 - Presentatie van het definitieve bidbook aan de jury

Begin 2013 - Bekendmaking van een shortlist door de jury

Najaar 2013 - Definitieve keuze van de jury

2014 - 2018 - Uitwerking programma voor 2018

2018 - Den Haag is Culturele Hoofdstad van Europa